پرده ی خلوت این غمکده بالا زد و رفت/

کنج تنهایی ما را به خیالی خوش کرد

خواب خورشید به چشم شب یلدا زد و رفت/

درد بی عشقی ما دید و دریغش آمد

آتش شوق درین جان شکیبا زد و رفت/

خرمن سوخته ما به چه کارش می خورد

که چو برق آمد و در خشک و تر ما زد و رفت/

رفت و از گریه ی توفانی ام اندیشه نکرد

چه دلی داشت خدایا که به دریا زد و رفت/

بود آیا که ز دیوانه ی خود یاد کند

آن که زنجیر به پای دل شیدا زد و رفت/

سایه آن چشم سیه با تو چه می گفت که دوش

عقل فریاد بر آورد و به صحرا زد و رفت.

شعر خواب و خیال / ه.الف.سایه/سیاه مشق

ما هم هستیم.

خدا هم هست.

حالا چی می شه؟

تصور کن گروهی در غاری زیر زمین زندگی می کنند. همه پشت به دهانه ی غار نشسته اند و دستها و پاهای آن ها را طوری بسته اند که جز دیوار عقب غار جایی را نمی بینند. پشت سر آن ها دیواری بلند است، و موجوداتی آدم گونه از پشت آن رد می شوند، و پیکره هایی به شکل های گوناگون با خود حمل می کنند و این ها را بالا بر فراز دیوار نگه داشته اند. آتشی هم در پشت این پیکره ها شعله ور است، و سایه های لرزان آن ها بر دیوار عقب غار می افتد. پس تنها چیزی که غار نشینان می توانند ببینند همین بازی سایه هاست. این جماعت از روزی که به دنیا آمدند بدین حالت نشسته بودند، از این رو گمان می کنند چیزی جز این سایه ها وجود ندارد.

حال تصور کن یکی از این غارنشینان موفق شود خود را از بند رها سازد. اولین چیزی که از خود می پرسد آن است که این سایه ها از کجا می آیند. همین که به عقب بر می گردد و پیکره های متحرک را بالای دیوار می بیند، به نظرت چه حالی پیدا می کند؟ ابتدا نور تند خورشید چشم های او را می زند. از روشنی و شفافی پیکر ها به حیرت می افتد زیرا تاکنون تنها سایه آن ها را دیده بود. و اگر بتواند از دیوار بالا برود و از آتش بگذرد و پا در جهان خارج بنهد، از این هم حیرت زده تر خواهد شد. از تماشای آن همه زیبایی چشم های خود را خواهد مالید. رنگ ها و شکل ها را برای نخستین بار به وضوح خواهد دید. حیوانات و گل ها را که تا کنون تنها سایه ی ضعیف آن ها را در غار دیده بود حال به شکل واقعی خواهد دید. ولی هنوز هم از خود می پرسد این همه گل و حیوان از کجا می آیند. آن گاه چشمش به خورشید در آسمان می افتد، و می فهمد ای ن سرچشمه ی حیات همه ی گل ها و حیوانات است، همان گونه که آتش سایه ها را در غار پدیدار می کرد.

غار نشین نیک بخت می تواند از این هم پا فراتر گذارد و به اطراف و اکناف برود، و از آزادی تازه یافته خویش بهره برد. ولی در عوض به فکر آن های که هنوز در غارند می افتد. باز می گردد. و به آن جا که می رسد میکوشد به غار نشینان بقبولاند سایه های دیوار بازتاب لرزان چیزهای حقیقی است. ولی آن ها حرفش را باور نمی کنند. دیوار غار را نشان می دهند و می گویند چیزی جز آن چه به چشم می بینیم وجود ندارد. و سر انجام او را می کشند.

افلاطون در افسانه ی غار می خواهد بگوید که فیلسوف از تصویر های سایه وار این جهان به اندیشه های حقیقی نهان در پشت پدیده های طبیعی می رسد. و احتمالا سقراط نیز می اندیشد، که به دست غار نشینان کشته شد چون تصورات معمول و مرسوم آن ها را بر هم زد و سعی کرد راه بصیرت واقعی را بر آن ها بگشاید. افسانه ی غار نشانگر شهامت سقراط  احساس مسئولیت او در امر تعلیم و تعلم است.

افلاطون می خواهد بگوید رابطه ی تاریکی غار و چگونگی دنیای بیرون همانند است با رابطه ی جهان طبیعی و صورت های عالم مثال. نمی گفت جهان طبیعی تاریک و غم انگیز است، می گفت در قیاس با روشنایی عالم مثل تاریک و غم انگیز است. تصویر یک منظره زیبا تاریک و غم انگیز نیست. اما به هر حال فقط یک تصویر است.

از دنیای سوفی - فصل افلاطون : آرزوی بازگشت به قلمرو روح - صفحه ۹۶